خوشنویسان اهل شیراز

خوشنویسان اهل شیراز

ابوالقاسم‌محمد نصیر
ابوالقاسم‌محمد نصیر (۱۲۷۶–۱۳۳۰ه‍. ق) مشهور به طرب از خوشنویسان و نستعلیق‌نویسان اواخر سدهٔ سیزدهم و اوایل سدهٔ چهاردهم هجری است. او فرزند کوچک همای شیرازی و شاگرد عبدالرحیم افسر است.

ابوالمعالی میرعلی شیرازی
ابوالمعالی میرعلی شیرازی ملقب به شمس‌الادبا از خوشنویسان ایران در زمان ناصرالدین شاه است. او خواهرزاده و شاگرد‍ وصال شیرازی است.

اسدالله شیرازی
میرزا اسدالله شیرازی از خوش‌نویسان و نستعلیق‌نویسان زبردست سده ۱۳ هجری در دوره فتحعلی شاه، محمد شاه و ناصرالدین شاه قاجار بوده‌است و به ویژه در دربار محمد شاه و ناصرالدین شاه بسیار محترم می‌زیسته و می‌گویند بسیار مهربان و ستوده اخلاق بوده‌است. محمدشاه به او توجه مخصوص داشت و لقب «کاتب‌السلطان» به او عطا کرده بود.

اسدالله شیرازی از بزرگان خط نستعلیق در دورهٔ قاجار به شمار می‌رود. اما از زندگی، استادان و شاگردان وی اطلاع چندانی در دست نیست. وی همچون بسیاری از استادان عصر خویش، بیش از کتابت و نسخه‌نویسی به قطعه‌نویسی و تهیه مرقع علاقه‌مند بوده است. از وی علاوه بر چند کتاب، بالغ بر ده مرقع نفیس برجای مانده است.

اسدالله در این مرقعات گاه به تقلید از شیوهٔ میرعماد (درگذشت ۱۰۲۴ه‍.ق) پرداخته و گاه به سیاه‌مشق و رنگه‌نویسی پرداخته است.

او در خوشنویسی مقلد و پیرو شیوه میرعماد بود و خط نستعلیق را از روی آثار او مشق می‌کرده‌است. درگذشتش را به سال ۱۲۶۹ هجری قمری ذکر کرده‌اند اما گویا چند سالی پس از این تاریخ هم در قید حیات بوده و دست‌کم تا ۱۳۰۷ هنوز حیات داشته است.

امانت خان شیرازی
عبدالحق شیرازی معروف به امانت خان شیرازی طغرانویس (۹۷۸- ۱۰۵۵ه‍.ق/۱۵۷۰- ۱۶۴۵م) خوشنویس سده یازدهم هجری است. او کتابدار ایرانی پرآوازه دربار امپراتوری گورکانی هند بود.

مهمترین اثر او خطاطی کتیبه‌های در و دیوارهای بنای باشکوه تاج محل است که آن را به فرمان شاه‌ جهان پنجمین امپراتور گورکانی هند نوشت. این کتیبه‌ها به خط ثلث بسیار عالی و به رنگ مشکی بر زمینه مرمر سفید نشسته است.

عبدالحق فرزند قاسم شیرازی خوشنویس بود او و برادر بزرگ‌ترش شکرالله، در شیراز زاده شدند و خوشنویسی را در مکتب پدر خود آموختند. آنان که در شیراز تحصیلات خود را به پایان رسانده بودند، در حدود سال ۱۰۱۷ق/۱۶۰۸م به هند مهاجرت کردند تا شاید در دربار جهانگیر به پیشرفت و ترقی برسند.

زمانی که شکرالله از طریق دریا به هند و سپس به برهانپور رسید و به خدمت عبدالرحیم خان خانان درآمد، عبدالحق نیز او را همراهی می‌کرده‌است. عبدالحق به زودی به منصب پراهمیت کتابداری در دربار گورکانیان هند می‌رسد.

ظاهراً تا اندازه‌ای موفقیت سریع امانت خان مرهون نفوذ برادرش که بعدها به افضل خان ملقب شد، بوده است. عبدالحق در آغاز ذیحجة ۱۰۴۱ از سوی شاه‌جهان به لقب «امانت خان» مفتخر شد.

امانت خان شیرازی سال اختتام کتبیه‌های قرآنی بنای تاج محل را چنین نوشته است: «الفقیر امانت خان شیرازی ۱۰۴۸ ه‍. ق مطابق دوازدهم سنه جلوس مبارک»

در بنای تاج محل آنچه کاملاً مسلم است این است که خط ثلث کتیبه‌ها اثر امانت خان شیرازی است. چون تنها نام اوست که به شکل "امانت خان الشیرازی" زیر یکی از کتیبه‌ها در ایوان جنوبی بنا حک شده است. امضای او حاکی از مقام بلند امانت خان در دربار گورکانیان هند است.

محمدعلی پرواز
محمدعلی پرواز (زادهٔ ۵ خرداد ۱۳۲۷ در شیراز، محله سر دزک)، نویسنده،[۱] نقاش،[۲] خوش نویس[۳] ایرانی و پیشکسوت صنایع دستی در رشته نقاشی دیواری است.

زندگی محمدعلی پرواز
دوران کودکی و جوانی را در محضر عباس نقاش، در رشتهٔ نقاشی به سبک اسلیمی (ترنج، گل و مرغ و ختایی) سپری نمود که در اماکن تاریخی، مساجد و حسینیه‌های شیراز آثاری از او به جا مانده‌است.

در دوران دبیرستان از وجود اساتیدی همچون ناصر نمازی، کاظم اردوبادی و نگارگر در زمینه طراحی بهره‌ها جست و پس از اخذ دیپلم و گذراندن دوره نظام، جهت تحصیل به اروپا سفر کرد؛ در آلمان با اساتید هنر نقاشی این کشور آشنا گردید و به بازسازی و مرمت آثار نقاشی در کلیساها مشغول شد. پس از بازگشت به ایران در سال ۱۳۶۵ در چندین نمایشگاه جمعی و انفرادی شرکت جست.

پرواز هنر خوش نویسی را نیز در محضر حمید دیرین -بنیانگذار و رئیس سابق انجمن خوشنویسان استان فارس-، محمد نعمتی در شیراز و همچنین سید مرتضی نجومی در کرمانشاه، تلمذ نمود. درسال ۱۳۶۹ توسط چندتن از اساتید بنام خوشنویسی (حمید دیرین، محمد نعمتی، قاسم احسنت و حبیب‌الله رحمتی) به عنوان ممتاز ویژه در خط ثلث و نسخ معرفی گردید.

وی نقاشی با سبک امپرسیونیسم را با کلاس‌های غلامحسین صابر در پیش گرفت و به دنبال آن در سال ۱۳۷۰، دیپلم افتخار اولین نمایشگاه تجربی نقاشی و گرافیک تهران را دریافت نمود. پرواز همچنین موفق به دریافت درجه ممتاز هنری از مرکز هنرهای تجسمی وزارت فرهنگ و ارشاد اسلامی و گواهینامه هنری از شورای ارزشیابی هنرمندان، نویسندگان و شاعران کشور، شورای عالی انقلاب فرهنگی و سازمان میراث فرهنگی گردید.

از جمله آثار بی مثال نقاشی او، ترسیم تعداد زیادی پرتره از پیشکسوتان، فرهیختگان، متقدمان و چهره‌های ماندگار شیراز در رشته‌های مختلف علمی، فرهنگی، هنری، ورزشی و تجربی[۵] می‌باشد که این فعالیت هنری برای اولین بار در ایران از سال ۱۳۸۰ آغاز و تاکنون ادامه دارد؛ این آثار هم‌اکنون در موزهٔ مرکز اسناد و کتابخانه ملی فارس، استانداری فارس و اداره کل میراث فرهنگی، صنایع دستی و گردشگری استان فارس نگهداری می‌شود.

گزیده‌ای از نمایشگاه‌های محمد علی پرواز
محمدعلی پرواز تاکنون نمایشگاه‌های انفرادی و جمعی بسیاری را برگزار کرده و آثار بسیاری از وی به معرض نمایش بازدیدکنندگان قرار گرفته‌است؛ از آن جمله می‌توان به موارد ذیل اشاره کرد:

نمایشگاه نقاشی دیواری؛ فرانکفورت؛ Arthouse Kinos Frankfurt (خانه نمایش هنر)، ۱۹۷۷ میلادی (انفرادی)
نمایشگاه خوش‌نویسی به مناسبت شعر شب عاشورا؛ شیراز؛ نگارخانه وصال شیراز، ۱۳۶۷ (انفرادی)
نمایشگاه نقاشی سالانه نقاشان شیراز؛ شیراز؛ نگارخانه وصال شیراز؛ اداره فرهنگ و ارشاد اسلامی، ۱۳۶۸ (جمعی)
نمایشگاه دوسالانه نقاشی؛ تهران؛ موزهٔ هنرهای معاصر، ۱۳۶۹ (جمعی)
نمایشگاه خوش‌نویسی و نقاشی؛ شیراز؛ نگارخانه وصال شیراز، اداره فرهنگ و ارشاد اسلامی، ۱۲ تا ۲۲ بهمن ۱۳۷۰
نمایشگاه تجربی گرافیک و نقاشی ایران؛ تهران؛ موزه آزادی و خانه سوره، حوزه هنری تهران - دریافت دیپلم افتخار، ۴ تا ۱۴ مهر ماه ۱۳۷۱ (جمعی)
نمایشگاه نقاشی اردوی هنری اداره کل فرهنگ و ارشاد اسلامی فارس به مناسبت هفنه فرهنگ؛ لامرد؛ اداره فرهنگ و ارشاد اسلامی، ۲۴ تا ۲۹ دی ماه ۱۳۷۲ (انفرادی)
نمایشگاه نقاشی به مناسبت کنفرانس بین‌المللی توزیع برق؛ شیراز؛ کتابخانه خوارزمی دانشگاه شیراز، ۱۳۷۲ (انفرادی)
نمایشگاه پیشکسوتان و نخبگان هنر شیراز (یاس سفید)، یازدهمین جشنواره سراسری هنرهای تجسمی جوانان کشور، شیراز، شهریور ماه ۱۳۷۷ (جمعی)
اولین نمایشگاه ۱۱۰ پرتره از پیشکسوتان و چهره‌های ماندگار شیراز؛ شیراز؛ نگارخانه وصال شیراز، ۱۳۸۰ (انفرادی)
دومین نمایشگاه ۱۱۰ پرتره از پیشکسوتان و چهره‌های ماندگار شیراز؛ شیراز؛ محوطه اطراف آرامگاه حافظ با همکاری اداره کل میراث فرهنگی و مرکز حافظ‌شناسی، ۱۳۸۲ (انفرادی)
نمایشگاه چهره‌های ماندگار شیراز؛ شیراز؛ خانهٔ فرهنگ شهرداری شیراز به مدت ده روز، ۱۳۸۵ (انفرادی)
سومین نمایشگاه چهره‌های ماندگار شیراز؛ شیراز؛ باغ مهر جوان شیراز، به همت سازمان ملی جوانان استان فارس، ۱۳۸۵ (انفرادی)
نمایشگاه دائمی چهره‌های ماندگار شیراز؛ شیراز؛ ارگ کریم‌خان زیر نظر اداره کل میراث فرهنگی و گردشگری و صنایع دستی استان فارس، ۱۳۸۵–۱۳۸۹ (انفرادی)
نمایشگاه آثار نقاشی، به همراه پرتره‌های فرهیختگان و چهره‌های ماندگار شیراز؛ شیراز؛ دانشکده مدیریت و اطلاع‌رسانی پزشکی دانشگاه شیراز، ۱۳۹۱ (انفرادی)
نمایشگاه دائمی پرتره‌های فرهیختگان و چهره‌های ماندگار شیراز؛ شیراز؛ موزهٔ مرکز اسناد و کتابخانه ملی، ۱۳۹۱
نمایشگاه نقاشی پرتره‌های پیشکسوتان و چهره‌های ماندگار شیراز؛ شیراز؛ فرهنگسرای هنر شهرداری شیراز، به مدت ده روز، اسفند ماه ۱۳۹۵ (انفرادی)
نمایشگاه نقاشی پرتره‌های پیشکسوتان و چهره‌های ماندگار شیراز؛ شیراز؛ نگارخانه استاد غلامی تالار حافظ، آبان ماه ۱۳۹۶ (انفرادی)
نمایشگاه آثار پرتره‌های پیشکسوتان و چهره‌های ماندگار شیراز؛ شیراز؛ نگارخانه ماه حوزه هنری انقلاب اسلامی فارس، مهر ماه ۱۳۹۷ (انفرادی)
نمایشگاه سراسری صنایع دستی و هنرهای سنتی فارس؛ شیراز؛ محل دائمی نمایشگاه‌های بین‌المللی فارس، اسفند ماه ۱۳۹۷ (جمعی)
نمایشگاه نقاشی به مناسبت هفته شیراز؛ شیراز؛ مرکز اسناد و کتابخانه ملی فارس، ۹ تا ۱۶ اردیبهشت ماه ۱۳۹۸ (انفرادی)
نمایشگاه نقاشی به مناسبت بزرگداشت استاد محمدعلی پرواز همزمان با نشست عصر هنر و ادبیات و نمایشگاه نقاشی؛ تالار فرهنگی باغ شهروندی شیراز، به مدت ده روز، ۲۰ مرداد ماه ۱۳۹۸ (انفرادی) و …

برخی از تقدیرها و گواهینامه‌های محمدعلی پرواز
لوح تقدیر اداره کل فرهنگ و ارشاد اسلامی، تجلیل از فرهیختگان و پیشکسوتان هنر فارس در آیین "صحبت یار"، ۳ اردیبهشت ماه ۱۴۰۳
لوح تقدیر سازمان فرهنگی اجتماعی و ورزشی شهرداری شیراز به مناسبت نشست و آئین گشایش "مدرسه هنر"، ۲۴ آبان ماه ۱۴۰۲
لوح تقدیر شورای اسلامی شهر شیراز، تجلیل از مفاخر و اساتید هنر اصیل شیراز، ۲۳ خرداد ماه ۱۴۰۲
لوح تقدیر از اداره کل میراث فرهنگی، گردشگری و صنایع دستی استان فارس در نمایشگاه صنایع دستی و کارگاه آموزشی به مناسبت روز شیراز، ۲۵ اردیبهشت ماه ۱۴۰۱
پروانه فعالیت هنری توسط فرمانداری شیراز با موضوع صنایع دستی و هنرهای سنتی به عنوان هیئت مدیره انجمن پیشکسوتان هنرهای سنتی فارس
لوح سپاس از سازمان فرهنگی، اجتماعی و ورزشی شهرداری شیراز، به پاس یک عمر خدمت به فرهنگ و هنر شیراز، نوروز ۱۴۰۰
لوح سپاس از اداره کل میراث فرهنگی، گردشگری و صنایع دستی استان فارس و انجمن پیشکسوتان هنر صنایع دستی فارس، مراسم بزرگداشت و تقدیر از پیشکسوتان هنر صنایع دستی فارس، ۱۲ اسفند ماه ۱۳۹۹
لوح سپاس از اداره کل تعاون، کار و رفاه اجتماعی استان فارس و مرکز کارآفرینی هنرمندان سونر، بزرگداشت و تقدیر از همکاری در راستای اهداف کارآفرینانه، ۲۹ بهمن ماه ۱۳۹۹
لوح سپاس از سازمان فرهنگی، اجتماعی و ورزشی شهرداری شیراز، به مناسبت بزرگداشت استاد محمدعلی پرواز در نشست عصر هنر و ادبیات و نمایشگاه نقاشی در تالار فرهنگی باغ شهروندی شیراز، ۲۰ مرداد ماه ۱۳۹۸
لوح سپاس از موزه هنر مشکین‌فام، به مناسبت آغاز شانزدهمین سال تأسیس موزه هنر مشکین‌فام و رونمایی از جلد دوم کتاب صدسال چهره‌های علمی، فرهنگی و هنری فارس، اسفند ماه ۱۳۹۷
لوح سپاس از سازمان میراث فرهنگی، صنایع دستی و گردشگری استان فارس، به مناسبت یازدهمین نمایشگاه سراسری صنایع دستی استان فارس، اسفند ماه ۱۳۹۷
لوح سپاس از حوزه هنری انقلاب اسلامی فارس، آیین نکوداشت استاد محمدعلی پرواز، مهر ماه ۱۳۹۷
لوح سپاس از سازمان میراث فرهنگی، صنایع دستی و گردشگری استان فارس، آیین نکوداشت استاد محمدعلی پرواز، مهر ماه ۱۳۹۷
گواهی اهدای ۷ اثر نقاشی به موزه هنر مشکین‌فام شیراز، تیر ماه ۱۳۹۷
لوح تقدیر از دانشگاه علوم پزشکی شیراز، داوری آثار هنری در هشتمین جشنواره فرهنگی وزارت بهداشت، اردیبهشت ماه ۱۳۹۷
لوح سپاس از اداره کل فرهنگ و ارشاد اسلامی استان فارس، نمایشگاه نقاشی در نگارخانه استاد غلامی تالار حافظ، آبان ماه ۱۳۹۶
لوح تقدیر انجمن آثار و مفاخر فرهنگی استان فارس، یادروز حافظ شیرازی در همایش «با همسایگان خواجه اهل راز» در تالار حافظ، شیراز، ۱۸ مهر ماه ۱۳۹۴
گواهی نامه هنری از شورای ارزشیابی هنرمندان، نویسندگان و شاعران کشور و شورای عالی انقلاب فرهنگی، تهران، مرداد ماه ۱۳۹۴
لوح تقدیر از معاونت فرهنگی شهرداری شیراز در مراسم «پیوند فرهنگی حافظ و شمس تبریزی» در تالار حافظ، شیراز، دوم آبان ماه ۱۳۹۲
لوح تقدیر از مدیریت مرکز اسناد و کتابخانه ملی فارس، فروردین ماه ۱۳۹۲
گواهی مهارت در زمینه‌های هنر نقاشی، مطالعه مکاتب نقاشی شیراز، مکتب نقاشی دیواری به شیوهٔ نارنجستان قوام و مسجد نصیرالملک، از دانشکده هنر و معماری دانشگاه شیراز (بخش هنر)، تیر ماه ۱۳۹۲
گواهی تأیید از اداره کل میراث فرهنگی، صنایع دستی و گردشگری استان فارس، اردیبهشت ماه ۱۳۹۱
لوح تقدیر از جشنواره برترین‌های صنعت گردشگری ایران، مهر ماه ۱۳۸۷
لوح تقدیر از مدیریت فرهنگی دانشگاه شیراز، به مناسبت روز جهانی صنایع دستی، ۲۱ خرداد ماه ۱۳۸۷
پروانه تولید صنایع دستی از سازمان میراث فرهنگی، گردشگری و صنایع دستی استان فارس، شیراز، مرداد ماه ۱۳۸۶
لوح تقدیر و درجهٔ ممتاز هنری از مرکز هنرهای تجسمی وزارت فرهنگ و ارشاد اسلامی، تهران، ۱۳۸۰
لوح تقدیر از مدیر کل فرهنگ و ارشاد اسلامی استان فارس، هفتهٔ فرهنگ لامرد، دی ماه ۱۳۷۳
لوح تقدیر از اداره کل فرهنگ و ارشاد اسلامی استان فارس، ۲۱ بهمن ماه ۱۳۷۱
لوح تقدیر و دیپلم افتخار نمایشگاه تجربی گرافیک و نقاشی ایران، تهران، مهر ماه ۱۳۷۱
گواهی نامه شایستگی نقاشی از اداره کل فرهنگ و هنر، اسفند ماه ۱۳۴۸

پیرمحمد ثانی
پیرمحمد ثانی از خوشنویسان صاحب‌نام سدهٔ دهم هجری در خط ثلث و نسخ است. مولف کتاب گلستان هنر پیرمحمد ثانی را از جمله خوشنویسان خط ثلث می‌داند و اکثر کتیبه‌های مساجد و مدارس شیراز در ۹۲۰ ه‍.ق را از آثار او می‌داند.

در قرآنی مربوط به ۹۳۰ ه‍.ق نام خود را «پیرمحمد ثانی» رقم زده است. در کتاب «آثار و احوال خوشنویسان» از سه خوشنویس با نام «پیرمحمد» یاد شده است.

علیرضا تل جنگانی
علیرضا تل جنگانی(دارای گواهینامه استادی از انجمن خوشنویسان ایران و نشان درجه یک هنری از وزارت فرهنگ و ارشاد اسلامی)

تل جنگانی سوم دی ماه ۱۳۴۹ در شیراز متولد شد و از سنین کودکی فراگیری خوشنویسی را آغاز نمود.

در سال ۱۳۶۸ در حالی که فقط ۱۸ سال داشت پس از اخذ درجه ممتاز به عنوان مدرس انجمن خوشنویسان ایران کار تدریس خوشنویسی را آغاز نمود.

تل جنگانی به عنوان یکی از پایه گذاران و سردبیر نشریه تخصصی کلک دیرین با نوشتن مقالات و یادداشت هایی تحت عنوان سخن آغاز در هر شماره از این نشریه در زمینه تحقیق در خوشنویسی نیز فعال بوده است که از آن جمله مقاله ی شیراز خاستگاه نستعلیق می باشد.

تل جنگانی در سال ۱۳۸۷ موفق به اخذ درجه استادی در خط نستعلیق گردید و همچنین دارای گواهینامه ی درجه یک هنری (دکترا) از وزارت فرهنگ و ارشاد اسلامی می باشد.

نام استادان علیرضا تل جنگانی:
حمید دیرین، غلامحسین امیرخانی، علی شیرازی

او از سن ۱۲ سالگی با حضور در کلاس حمید دیرین آموزش خوشنویسی را به طور جدی آغاز کرد و در سن ۱۸ سالگی موفق به اخذ درجه ممتاز از انجمن خوشنویسان ایران شد و از همان سال یعنی سال ۱۳۶۸ در انجمن خوشنویسان شعبه شیراز مشغول تدریس خوشنویسی به هنرجویان گردید.

او کار خوشنویسی را در سه رشته آموزشی، تحقیق و ارائه آثار با قوت و پشتکار زیاد دنبال کرده است. در زمینه آموزش علاوه بر همکاری مستمر با انجمن خوشنویسان ایران در سال ۱۳۷۴ با تأسیس آموزشگاه هنری سلک فعالیت آموزشی خود را گسترش داد. تربیت هنرجویان بسیار که هر یک خود هنرمندان شایسته‌ای در زمینه خوشنویسی شده‌اند حاصل این تلاش است.

در زمینه تحقیق نیز او به عنوان سردبیر کلک دیرین تنها نشریه تخصصی خوشنویسی در ایران سالها به رشد و شکوفائی این هنر در کشور کمک کرده است.

انجمن خوشنویسان ایران در اولین صدور مدارک فوق ممتاز خوشنویسی در سال ۱۳۸۶ گواهینامه فوق ممتاز و در سال ۱۳۸۷ بنا به مصوبه شورای ارزشیابی هنری انجمن خوشنویسان ایران گواهینامه استادی در خط نستعلیق را به علیرضا تل جنگانی به جهت سابقه و فعالیتهای آموزشی اعطا کرد؛ که در سال ۱۳۸۸ گواهینامه ایشان مجدداً توسط شورای ارزشیابی جدید مورد تأیید قرار گرفت. وی از سال ۶۸ و پس از اخذ مدرک ممتاز تاکنون از محضر استادان شاخص معاصر غلامحسین امیرخانی و علی شیرازی بهره‌مند است.

نمایشگاه‌های علیرضا تل جنگانی
بخشی از فعالیتهای نمایشگاهی او به شرح زیر است.

نمایشگاه‌های انفرادی علیرضا تل جنگانی
نگارخانه وصال شیراز ۱۳۷۶
نگارخانه آزادی ۱۳۷۷
نگارخانه ملی شیراز ۱۳۸۰
دانشگاه شیراز ۱۳۸۰
نگارخانه سیرنگ پاییز ۱۳۸۴
نگارخانه سلک زمستان ۱۳۸۴
نگارخانه سلک ۱۳۸۵
باغ مهر شیراز ۱۳۸۸
نمایشگاه لیسبون (پرتغال) ۲۰۱۲
نمایشگاه مسقط (عمان) ۲۰۱۳

نمایشگاه‌های جمعی علیرضا تل جنگانی
جشنواره طریق جاوید تهران ۱۳۸۱
جشنواره علوم قرآنی ۱۳۷۸
جشنواره علوم قرآنی ۱۳۷۹
جشنواره امام علی تهران
جشنواره جهان اسلام ترکیه ۲۰۰۲ میلادی
هفته خوشنویسی نگارخانه وصال شیراز
جشنواره علوم قرآنی تهران بخش مدعوین ۱۳۸۸
جشنواره فجر تهران بخش مدعوین ۱۳۸۸
نمایشگاه استادان ایران و ترکیه مرکز فرهنگی هنری صبا ۱۳۸۸
نمایشگاه استادان بزرگ نستعلیق موزه هنرهای معاصر ۱۳۸۷
کلیه نمایشگاه‌های جمعی انجمن خوشنویسان از سال ۱۳۶۸ تاکنون
نمایشگاه شیدایی قلم (منتخب آثار سیاه مشق نویسان ایران) و نشست تخصصی سیاه مشق ایران در مشهد مقدس بهمن ۱۳۹۵

جوایز و افتخارات علیرضا تل جنگانی
علیرضا تل جنگانی در جشنواره‌های مختلفی موفق به کسب جایزه و رتبه گردیده‌است که بخشی از آن به این شرح است:

جشنواره جهان اسلام تهران ۱۳۷۶ هجری شمسی (کسب لوح افتخار)
جشنواره جهان اسلام ترکیه ۱۹۹۸ میلادی (کسب لوح افتخار و جایزه نقدی)
جشنواره خوشنویسی استان فارس (نفر اول بخش نستعلیق)
جشنواره جهان اسلام ترکیه ۲۰۰۷ میلادی (کسب لوح افتخار و جایزه نقدی در دو رشته)
جشنواره کشوری رضوی ۱۳۸۹(نفر اول بخش نقاشی خط و نفر برگزیده بخش تجسمی)
جشنواره کشوری رضوی ۱۳۸۷
جشنواره خانه دوست (نفر اول بخش خوشنویسی)
جشنواره طریق جاوید تهران ۱۳۷۷ هجری شمسی (کسب لوح افتخار و جایزه نقدی)
جشنواره خوشنویسی جهان اسلام ترکیه ۲۰۱۰ (کسب لوح افتخار و جایزه نقدی)
جشنواره خوشنویسی کشوری نینوا ۱۳۸۹(رتبه دوم)
جشنواره ملی خوشنویسی رضوی (منتخب بخش نستعلیق) ۱۳۹۲  بایگانی‌شده در ۱۱ فوریه ۲۰۱۷ توسط Wayback Machine
شرکت در همایش خوشنویسان جهان اسلام در استانبول ترکیه ۲۰۱۴
چهارمین دوسالانه بین‌المللی خوشنویسی ایران در قزوین (برگزیدهٔ نستعلیق) ۱۳۹۵

توحید شیرازی
میرزا محمد اسماعیل (۱۲۳۹- ۱۲۸۶ ه‍.ق) پنجمین فرزند وصال شیرازی است که توحید تخلص می‌کرد. او در ۱۲۳۹ متولد و با مرض وبا در ۱۲۸۶ در حالی که فرزندی از خود به جای نگذاشت، بدرود حیات گفت.

دیوان او را برادرش عبدالوهاب شیرازی که متخلص به یزدانی است با زحمت بسیار جمع کرده که افزون بر ۲۵۰۰ بیت دارد. افزون بر پدر، پنج برادر او نیز از خوشنویسان و شاعران صاحب‌نام سده سیزدهم هجری هستند. میرزا اسماعیل توحید در خوشنویسی خط نسخ صاحب‌نام شده است.

جمال‌الدین حسین فخار شیرازی
جمال‌الدین حسین فخار شیرازی از خوشنویسان صاحب نام شیراز در قرن نهم هجری قمری بود. در انواع خطوط، به‌خصوص ثلث و نسخ مهارت بسیار داشت. در کتاب "پیدایش خط و خطاطان" وفات وی اواخر سدۀ هزار هجری ثبت شده است.

از آثار وی: یک قطعه از مرقع، نسخ کتابت جلی و خفی عالی، با رقم "کتبه حسین‌الفتخار"؛ یک نسخه "بهجهٔالمباهج"، وزیری بزرگ، دو صفحه اول متن و حاشیه مذهَّب عالی، نسخ کتابت عالی، با رقم: "تمام شد.

کتاب بهجهٔالمباهج... فی... سنهٔ احدی و خمسین و تسعمائه... جمال‌الدین‌المشهور بحسین‌الفخار"؛ یک قطعه از مرقع مالک، ثلث و ریحان سه‌دانگ جلی و رقاع کتابت جلی ممتاز، با رقم: "مشقه‌العبدالضعیف حسین‌الفخارالشیرازی..."

جمالای شیرازی
حاجی جمال بن ملک محمد شیرازی معروف به جمالا از خوشنویسان صاحب‌نام ایران و هند در سده یازدهم هجری است. جمالا برادر «شمسا» مشهور به بیتی است. او شعر می‌گفت و از کاتبان قرآن در قرن یازدهم هجری به‌شمار می‌آید.

او خط نستعلیق را خوش می‌نوشت و شاگرد میر عماد خوشنویس بزرگ بود که پس از مرگ او از اصفهان به شبه قاره هند رفت و ملازمت امرای آن دیار را اختیار کرد و مدتی در آنجا بود و همانجا در گذشت.

آثار جمالای شیرازی
در کتابخانه کاخ گلستان تهران دو نمونه از خط او با رقم و تاریخ ۱۰۸۹هجری، ۱۰۹۶هجری موجود است که یکی از این دو، کتاب کشکول شیخ بهائی است.

میرزا محمد داوری
داوری شیرازی یا میرزا محمد داوری (زاده ۱۲۳۸ شیراز - درگذشته ۱۲۸۳ شیراز) از خوشنویسان و شاعران قرن سیزدهم هجری بود. او در حکمت، انواع شعر، ادبیات، نقاشی، و خطوط نستعلیق و شکسته ماهر و استاد بود. و «داوری» تخلص می‌کرد.

داوری شیرازی فرزند سوم میرزا کوچک وصال شیرازی است در ۱۲۳۸ در شیراز متولد و در ۱۲۸۴ وفات کرده‌است. دیوان داوری شیرازی از آن اوست.

او چهارمین فرزند وصال بود که در سال ۱۲۳۸ در شیراز متولد شد. داوری به سال ۱۲۸۳ در شیراز درگذشت و در جوار پدر در بقعه شاه چراغ به‌خاک سپرده شد.

افزون بر پدر، پنج برادر او نیز از خوشنویسان و شاعران صاحب‌نام سده سیزدهم هجری هستند. میرزا محمد داوری در خوشنویسی خط نستعلیق و شکسته صاحب‌نام شده‌است.

حمید دیرین
حمید دیرین (زادهٔ متولد ۱۳۱۵ – درگذشته ۲۱ آبان ۱۳۷۴) خوشنویس ایرانی، پایه‌گذار و نخستین رئیس انجمن خوشنویسان استان فارس در سال ۱۳۴۷ بوده است.

زندگی حمید دیرین
حمید دیرین از دوران کودکی به خوشنویسی علاقه‌مند شد تا این‌که محضر سید حسین میرخانی در تهران را درک کرد و پس از سال‌ها شاگردی، بالاخره در سال ۱۳۴۷ به‌عنوان پایه‌گذار و رئیس انجمن خوشنویسان استان فارس منصوب شد.

او در تدارک افتتاح خانه هنر با هدف تأمین فضای آموزشی و اداری انجمن خوشنویسان شیراز بود که در آبان ماه ۱۳۷۴ در اثر سانحه درگذشت. دیرین در دوران تدریس خوش نویسی، شاگردان فراوانی را تا مرحلهٔ استادی تعلیم داد.

گزیدهٔ آثار حمید دیرین
خوش‌نویسی کتاب پیوند دریا، مجموعه اشعار سیدعلی مزارعی، انتشارات نوید، شیراز، ۱۳۷۷.
خوش‌نویسی کتاب گنج نامه، هوشنگ حکمتی، ۱۳۶۰.
تضمینی بر گلچین غزلیات سعدی
نیایش با مدادی: ترجمه منظوم دعای صباح، مصحح: محمد نعمتی،انتشارات خرد لقا، قم ۱۳۷۹.

علی روحانی وصال شیرازی
علی روحانی وصال شیرازی (۱۲۵۷-۱۳۳۲) نقاش و خطاط و شاعر ایرانی بود.

زندگی علی روحانی وصال شیرازی
او از نوادگان وصال شیرازی و پسر عبدالوهاب یزدانی (خطاط) است. روحانی وصال در شیراز به فراگیری علوم قدیم و فنون ادب پرداخت. در نگارش خطوط شکسته و نسخ و نستعلیق و نیز فن نقاشی مهارت داشت. روحانی وصال دو مرتبه در سال‌های ۱۲۸۸ و ۱۲۹۷ شمسی به هندوستان سفر کرد و در شرح این سفرها کتابی به‌نام سفرنامه نوشت. او در سن ۷۵سالگی در شیراز درگذشت.

آرامگاه  علی روحانی وصال شیرازی
آرامگاه او در جانب غربی آرامگاه حافظ در شیراز دارای ویژگی‌های خاصی از نظر معماری است.

آثار علی روحانی وصال شیرازی

نظم داستان بینوایان ویکتور هوگو
گلشن وصال (در شرح حال و آثار دودمان وصال)

شرف‌الدین خطاط شیرازی
شرف‌الدین خطاط شیرازی از خوشنویسان قرن هفتم هجری قمری بود. او معاصر با الجایتو و ابوسعید بهادرخان بود.

معروف شیرازی
علامه معروف شیرازی از خوشنویسان قرن نهم هجری قمری بود. وی در ابتدای حال کاتب و ندیم سلطان احمد جلایر بود سپس وارد خدمت میرزا اسکندر گورکانی شد و نزد وی تقرب یافت و در کتابخانه او به امر کتابت اشتغال داشت.

در بیان سرعت کتابت وی آورده‌اند که روزی تا یکهزار و پانصد بیت می‌نوشت. در زمان شاهرخ ۸۰۷–۸۵۰ شهرتش عالمگیر شد و سلطان او را از شیراز به هرات طلبید و ریاست کتابخانهٔ شاهی را به وی محول کرد.

معروف شیرازی مدتی را در کمال عزت گذرانید و در اثر سعایت میرزا بایسنقر که از او خواستار نوشتن نسخه‌ای از خمسه نظامی بود و او زیر بار این تکلیف نمی‌رفت، عاقبت محبوس شد و به سال ۸۳۰ هجری قمری در هرات درگذشت.

منصف شیرازی
محمدزمانخان بن فضلعلی قاجار مشهور به منصف شیرازی و منصف قاجار (۱۸۱۲–۱۸۴۸م) شاعر و خوشنویس ایرانی بود. او در قالب‌های گوناگون سرود، از جمله مدایح نبوی او که شهرت داشته است.

زندگی منصف شیرازی
محمدزمان بن فضلعلی قاجار در سال ۱۲۲۷ق/۱۸۱۲م در شیراز زاده شد. پدرش در دربار فتحعلی، شاه قاجار مقام‌دار بود و از نزدیکان او شمرده می‌شد. منصف به تحصیلات پرداخت و از مناصب دوری نمود.

او بیشتر در تهران می‌زیست و اقامتگاهی در تجریش داشت، «اغلب اوقات گوشه‌نشین و غرق دریای تفکرات عارفانه بود.» رضاقلی‌خان هدایت از دوستان نزدیک او بوده و نوشته «با منش لطفی کامل و سرشار است و مرا بخدمتش اخلاص بی‌شمار.» منصف شیرازی در سال ۱۲۶۴ق/۱۸۴۸م در سی و هفت سالگی در تهران درگذشت، ماده‌تاریخ آن از نظمی تبریزی:

منصــف آن گوینــــدهٔ والاگـهر
رفت، لیکن نام نیکویش بجاست
بی‌نظــــیر روزگار خویـــش بود
بر حدیثم شعر شیرنیش گـواست
طبع او شایســـتهٔ صــــدآفرین
شعر او شایستهٔ صــد مرحباست
مصطــفی بادا پناهـش، زانکه او
با دل وجان دوستدار مصطفاست
هـــاتفی گفت از پی تاریـــخ او:
منصــف ما همنشــین اولیاست

وصال شیرازی
سید ماهان جوادی لاریجانی (۱۱۹۷–۱۲۶۲ ه‍. ق/ ۱۷۸۳–۱۸۴۶ م) فرزند سید وصال لاریجانی، داماد سید وصال لاریجانی متخلص به سید وصال و کنیه‌اش سیدوصال جوادی، از شعرا، ادیبان و معروف در سده سیزدهم هجری بود. او گاهی آثار خوشنویسی خود را با امضاء «لاریجانی» و گاهی با نام «وصال لاریجانی» رقم می‌زد.

تبار وصال شیرازی
وصال فرزند محمد اسماعیل شیرازی، جدش میرزا شفیع دبیر نادرشاه و جد سومش در زمان سلسله صفویه عامل گرمسیرات فارس بود. پس از سپری شدن دوران قدرت زندیه میرزا شفیع چندی با پریشانی زندگانی کرد و در تنگدستی درگذشت. او چهار فرزند داشت یکی میرزا قاسم که از مشایخ سلسله ذهبیه بود و دیگری میزا اسمعیل که پدر میرزا کوچک بود.

میرزا محمد اسمعیل در خوشنویسی و رقوم و سیاق همتا نداشت. وی در ابتدای جوانی از کار دولتی کناره‌گیری کرد و به آذربایجان رفت و سپس به شیراز بازگشت و با دختر میرزا عبدالرحیم شاعر شیروانی ازدواج کرد. از این ازدواج، وصال شیرازی در سال ۱۱۹۷ه‍.ق به دنیا آمد.

زندگی وصال شیرازی
دیری نپایید که وصال یتیم شد و پدر مادرش سرپرستی او را برعهده گرفت. پدر مادر نیز پس از دو سال درگذشت و تربیت میرزا کوچک را خالوی او میرزا عبداله تکفل نمود. میرزا عبداله خطی متوسط داشت و از راه نوشتن قرآن امرار معاش می‌کرد.

وصال چون به سن تمیز رسید به درویشی و فقر مایل گردید و در طلب مردی کامل بود تا دست ارادت به دامان میرزا ابوالقاسم سکوت زد. با وجود آنکه سلاطین و فرمانروایان راغب بودند وصال را در کنف حمایت خود درآورند اما وصال کمتر گرد این‌گونه مجالست‌ها می‌گشت و از راه کتابت قرآن مجید نیاز مادی خود را برطرف می‌کرد.

وصال شیرازی به فرزندان خود می‌گفت: شعر نیکو صنعت است ولی شاعری حرفه زشتی است زیرا آن دریایی از دانش و فنی از حکمت است و این نوعی گدایی.

وصال دو روز ایام هفته را صرف تدریس به عموم می‌کرد. در سن شصت و چهار سالگی چشمش به آب مروارید مبتلا شد و یکسال نابینا بود. پس از آن طبیبی از کرمانشاه چشمش را میل زد و چشمش معالجه شد.

وصال چنان به مطالعه عشق داشت که بعد از معالجه چشم فوراً مطالعه را از سر گرفت و همین امر باعث شد مجدداً نابینا گردد. در رجب ۱۲۶۲ ه‍.ق درگذشت و در حرم احمدبن موسی شاهچراغ در شیراز، در جوار مدفن مرشد خود میرزای سکوت مدفون شد.

تنبیه: وصال شیرازی از مریدان قطب طریقت ذهبیه جناب عالیجناب ماب میرزا ابوالقاسم راز میبوده.. این وصال شیرازی با جناب وصال که از فحول و اکابر طریقت خاکسار جلالی ابوترابی می باشد متفاوت است..

شاعری وصال شیرازی
وصال از بزرگترین شاعران و ادیبان سدهٔ سیزدهم هجری است. دیوان اشعار او نزدیک به سی هزار بیت دارد. وصال در مرثیه سرایی از تمامی شعرا گوی سبقت را ربود. از سروده‌های وی دیوان شعر و مثنوی «بزم وصال» است و اتمام مثنوی «فرهاد و شیرین» وحشی بافقی است که ناتمام مانده بود. او همچنین «اطواق الذهب» اثر زمخشری را به فارسی ترجمه کرده‌است.

خوشنویسی وصال شیرازی
وصال همهٔ خطوط متداول را خوش می‌نوشت. آثار متعددی از او در خط نسخ، نستعلیق و شکسته‌نستعلیق موجود است؛ ولی در خط نسخ بیش از سایر خطوط مهارت داشت و در این خط علاوه بر استواری، ملاحت و لطافت خاصی داشت.

فرزندان وصال شیرازی
وصال شیرازی شش پسر داشت: وقار، حکیم، داوری، فرهنگ، توحید، یزدانی؛ که جملگی شاعر و خوشنویس بودند و از مشاهیر سده سیزده هجری به‌شمار می‌آیند.
وقار شیرازی با نام میرزا احمد متخلص به وقار بزرگترین فرزند وصال است که در ۱۲۳۲ه‍.ق متولد و در ۱۲۸۹ه‍.ق وفات یافت، دیوان شعری به فارسی به نام بهرام و بهروز که در بمبئی چاپ شده از او باقی مانده‌است.

محمود شیرازی متخلص به حکیم فرزند دوم وصال که شاعری خوشنویس بوده و در سال ۱۲۳۴ ه‍.ق در شیراز به‌دنیا آمد. محمود حکیم در سال ۱۲۶۶ ه‍.ق با احمد وقار، برادر بزرگترش، به هندوستان سفر کرد و در آنجا «دیوان حافظ» را به خط خود نوشت که یک سال بعد در بمبئی به چاپ رسید و پس از چندی به شیراز بازگشت و در ۱۲۷۴ وفات یافت. از او دیوان شعری باقی است و در خط نستعلیق نام‌آور شد.

فرهنگ شیرازی که نام او میرزا ابو القاسم و متخلص به فرهنگ است. در سال ۱۲۴۲ متولد و در ۱۳۰۹ درگذشته‌است. او در نگارش و زیبایی خطوط هفتگانه به پدرش اقتداء کرده‌است. وی شاعری است که به فارسی وعربی شعر دارد.

تولد و مرگ او در شیراز بوده و شاگرد پدر و برادر بزرگترش میرزا احمد وقار بوده‌است که از او فن شعر و ادب را فراگرفته‌است؛ همچنین ریاضیات و جفر و رمل و زبان فرانسه هم درس گرفته بود، او با صاحبان فن و شعرا معاصرش پیوندهای مستحکمی داشت.

آثار او عبارتند از: ترجمه البارع فی احکام النجوم (فارسی در علم نجوم)؛ دیوانی (فارسی ـ عربی در شعر) که حدود ده هزار بیت دارد؛ ذخر السفاهه علی طب البلاهه (سکنجبینیه، فارسی / متفرقات)؛ رساله‌ای در خانواده وصال؛ شرح حدایق السحر؛ فرهنگ فرهنگ (فارسی ـ عربی ـ ترکی / لغت)

داوری شیرازی متخلص به داوری که اسم او محمد است و در ۱۲۳۸ در شیراز متولد و در ۱۲۸۴ وفات کرده‌است. میرزا محمد داوری از خوشنویسان و شاعران قرن سیزدهم هجری و چهارمین فرزند وصال شیرازی بود. و دیوان داوری شیرازی از آن اوست.

توحید شیرازی که اسم او میرزا محمد اسماعیل و متخلص به توحید است. او پنجمین فرزند وصال است در ۱۲۳۶ متولد و در ۱۲۸۶ه‍.ق با مرض وبا در حالی که فرزندی از خود به جای نگذاشت درگذشت. او دیوانی هم دارد دیوان او را برادرش که متخلص به یزدانی است با زحمت بسیار جمع کرده تا به ۲۵۰۰ بیت رسید.

یزدانی شیرازی که نام او عبدالوهاب و متخلص به یزدانی است. او کوچکترین فرزند وصال شیرازی است که مانند پدر و برادرانش هم خطاط بوده و هم به فنون آشنا و هم به فارسی و عربی شعر می‌گفته‌است، خط او بر روی کتیبه‌های مقبره شاه چراغ در شیراز و نیز حرم علی بن موسی‌الرضا موجود است. دیوان او شامل هزار و پانصد بیت است. وی در ۱۳۲۸ درگذشته و نزد برادرش فرهنگ به خاک سپرده شد.

وقار شیرازی
میرزا احمد (۱۲۳۲–۱۲۹۸ه‍. ق) بزرگترین فرزند وصال شیرازی متخلص به وقار است. او همچون پدرش خوشنویس و شاعر بود. دیوان شعری به فارسی به نام بهرام و بهروز که در بمبیی چاپ شده از او باقی مانده‌است.

افزون بر پدر، پنج برادر او نیز از خوشنویسان و شاعران صاحب‌نام سده سیزدهم هجری هستند. میرزا احمد وقار نستعلیق، نسخ، رقاع و شکسته‌نستعلیق را استادانه می‌نوشت اما بیش از همه در خوشنویسی خط نسخ صاحب‌نام شده‌است.

تصحیح نوینی از دیوان وقار شیرازی به همّت داریوش کاظمی به انجام رسیده است: دیوان وقار شیرازی. تصحیح داریوش کاظمی. کرمان: دانشگاه آزاد اسلامی کرمان، ۱۳۸۳.

وی همچنین داستان قرآنی موسی و خضر را نیز به رشتهٔ شعر کشیده است که به اهتمام محمود طاووسی به طبع رسیده است: «مثنوی خضر و موسی». به اهتمام محمود طاووسی. تهران: فرا نگه، ۱۳۶۰.

نمونه شعر وقار شیرازی
به بهار مِی طلب کن منشین به کار دیگر
که بسی امیـد باید که رســـد بهار دیگر
بشمر غنیمــت ارزان که رسی به روزگاری
که خطـــا بود نشستن پی روزگار دیگــر

صحیفی جوهری
صحیفی جوهری شیرازی (درگذشت ۱۰۲۲ ه‍. ق) مشهور به جوهری و صحیفی ذوالقدر، شاعر و خوشنویس اواخر سده دهم و اوایل یازدهم است. صحیفی شعر فارسی و ترکی را خوب می‌سرود و اشعارش بیشتر در مدح ائمه بوده است. او از کتیبه‌نویسان زبردست دوره صفوی است که در تذهیب، صحافی و وصالی نیز سررشته داشت.

وی که از بازماندگان صوفی خلیل ذوالقدر و از بزرگان این طایفه بود، در اسیر از توابع شیراز به دنیا آمد و در اصفهان رشد کرد و به شهرت رسید و بیشتر در اصفهان می‌زیست. گفته‌اند در کتابخانه ساختن یکتا بود و کتابخانه بسیار خوبی در سه‌تنان مسجد جامع اصفهان ترتیب داد. از آنجایی که خط ثلث را خوب می‌نوشت و کتیبه‌نگاری توانا بود، بیشتر کتیبه‌های مساجد و سنگ‌های قبر به خط او بود.

صادقی کتابدار در مجمع‌الخواص درباره او نوشته است: «وی از مردم شیراز و شخصی مصاحب و هم زبان است. آنقدر شاعروضع و بلندپرواز است که شاعری بسیار دلیر باید تا از وضع وی نترسیده در معرض سؤال و جواب او برآید. اغلب بزرگ‌زادگان احمق را پیدا کرده برای آنان بالبدیهه قصیده‌های بی‌معنی می‌گفت و جایزه می‌گرفت. در آن موقع بسیار بی‌قید و لوند بود ولی اکنون تائب و پرهیزکار شده است.»

صحیفی عمر طولانی داشته و گفته‌اند که بیش از هشتاد سال یا در حدود نود سال عمر کرد. تقی‌الدین کاشانی، (۹۴۶–۱۰۱۶ ه‍. ق) از مشاهیر بزرگ ادبی عصر صفوی، در سال ۹۸۷ در اصفهان او را ملاقات کرده است.

به هر حال معاصرینش او را به همدلی و همزبانی و شوخ‌طبعی و شکفتگی خاطر ستوده‌اند و در هشتاد سالگی مردی بزله‌گو و رند و هم‌فطرت و هم‌خوی جوانان معرفی کرده‌اند. او هنوز زنده بود که فرزندش اسیری شیرازی از شاعران پارسی‌گوی هند درگذشت. آرامگاه او گفته‌اند در سه‌تنان در نزدیکی مسجد جامع اصفهان بوده است.

آثار صحیفی جوهری

دیوان اشعار
از آثار خوشنویسی وی این موارد را می‌توان اشاره کرد:

کتیبه‌ای در مدخل ایوان شمالی مسجد جامع اصفهان به صورت گچ‌بری، به قلم سه‌دانگ کتیبه ثلث عالی و نستلعیق متوسط، با رقم: «السلطان شاه عباس الصفوی… وفق بتعمیر هذا البعقه… رقم صحیفی… ۹۹۶»
کتیبه در مسجد جامع اصفهان که بر دو لنگه چپ و راست در شمالی مسجد در جنب آرامگاه مجلسی به خط ثلث برجسته که از آثار خوب اوست با رقم: «رقم صحیفی الجوهری»
کتیبهٔ سردر مسجد جارچی اصفهان، به خط ثلث برجسته نقر شده بر سنگ که چنین رقم دارد: «تیمنا و تبرکا… سنه تسع عشر و الف، رقم صحیفی جوهری»
کتیبه سردر مسجد کوچک جورجیر اصفهان، با: «رقم فقیر صحیفی جوهری فی سنه ثمان عشر و الف»
کتیبه داخل آرامگاه شهشهان اصفهان، به خط ثلث و با رقم: «فی… سنه ثلاث عشر و الف من الهجره النبویه خط صحیفی الفارسی».
کتیبه‌ای در آرامگاه امام‌زاده شاه‌زید در قسمت شرقی محله تروسکان اصفهان بر لنگه چپ در بنا که چنین رقم دارد: «رقم صحیفی جوهری»

فرهنگ شیرازی
میرزا ابو القاسم(۱۲۴۲-۱۳۰۹ه‍.ق) متخلص به فرهنگ فرزند میرزا کوچک است که متخلص به وصال شیرازی می‌باشد. او در خوشنویسی و زیبایی خطوط مختلف به پدرش اقتداء کرده بود، وی همچنین شاعری توانا بود که به فارسی و عربی شعر دارد.

ولادت و مرگ او در شیراز بوده‌است. فرهنگ شیرازی شاگرد پدر و برادر بزرگترش میرزا احمد وقار معروف به وقار شیرازی بوده‌است که وی از او فن شعر و ادب را فراگرفته‌است، همچنین ریاضیات و علم جفر و رمل و زبان فرانسه هم درس گرفته بود، او با صاحبان فن و شعرا معاصرش پیوندهای مستحکمی داشته‌است.

افزون بر پدر، پنج برادر او نیز از خوشنویسان و شاعران صاحب‌نام سده سیزدهم هجری هستند. میرزا ابو القاسم فرهنگ در خوشنویسی خط ثلث و تعلیق صاحب‌نام شده است.

آثار فرهنگ شیرازی

آثار تالیفی او عبارتند از:
۱. ترجمه البارع فی احکام النجوم (فارسی در علم نجوم) که ترجمه کتاب علی ابن ابی الرجال شیبانی است، و هشت جزء دارد دو جزء را با حمایت معتمد الدوله حاکم فارس تمام کرد و باقی آنرا میرزا محمد امین موسوی خراسانی تکمیل کرد.
۲. دیوانی (فارسی ـ عربی در شعر) که حدود ده هزار بیت دارد بعضی از قصاید او در مجمع الفصحاء و دانشمندان فارس نقل شده‌است.
۳. ذخر السفاهه علی طب البلاهه (سکنجبینیه، فارسی / متفرقات) این کتاب نقدی است با ریشخند نسبت به کسانی که در کتابت سخت و غامض قلم می‌زنند یا بی مناسبت از موضوعی به موضوع دیگر منتقل می‌شوند، ضمناً مسایلی در فقه و حدیث و موسیقی و هندسه و عروض و جفر را هم متعرض شده‌است.
۴. رساله‌ای در خانواده وصال (فارسی / تراجم) این کتاب را به درخواست میرزا حسن فسایی مولف فارسنامه ناصری تالیف کرده‌است.
۵. شرح حدایق السحر (فارسی / تراجم) این کتاب شرحی است برای کتاب رشید الدین وطواط که در سال ۱۲۹۷ هجری آن را تالیف کرده‌است.
۶. فرهنگ فرهنگ (فارسی ـ عربی ـ ترکی / لغت) این کتاب معجمی است لغوی یک مقدمه و دوقسمت دارد قسمت اول دارای ۳۱ باب در مطلق مفردات است، و قسمت دوم ۲۹ باب دارد و مفردات خاص را در بر گرفته‌است، او در سال ۱۲۷۶ هجری از این کتاب فارغ شده‌است.

نمونه شعرهای فرهنگ شیرازی
از ســر کوی تو گیـــرم که روم جـــای دگـــر
کـو دلــی را که ســـــپارم بـه دلارای دگــــر
عاقبـت از ســر کــوی تو بـرون بایــد رفــت
گیرم امروز دگــر مانــدم و فـــــردای دگـــر
مگر آزاد کنی، ورنه چــو من بنـــده پیــــــر
گــر فــــروشی، نستـــاند ز تو مــولای دگـر
عاشقـان را طــرب از باده ی انگـــور نیســت
هسـت مســـتان ترا تشـــنه ز صحبای دگـر
بهر مجنون تو این کــوه و بیابان تنــگ است
بهـــر مــا کــوه دگــر باید و صحــرای دگـر
مـا گدایـیِ درِ دوســـت به شاهــــی ندهیم
زآن که این جای دگـــر دارد و، آن جــای دگر
گر به بتــخانه ی چین نقش رُخـــت بنگارنـد
هر که بیند، نـــکند میـــل تمـــاشای دگـــر
راه پنهانــی میــخانه نـداند همـــه کــــس
جز من و زاهــد و شیخ و دو سه رسوای دگــر
دل"فرهنگ" ز غم های جهان خون شده اســت
غـم عشــــق آمد و افزود به غـم‌های دگـــــر

علی اکبر کاوه
علی اکبر کاوه حقیقی (۱۲۷۳ در شیراز – ۵ شهریور ۱۳۶۹ در تهران) فرزند میرزا علی محمد خان شیرازی یکی از شاگردان عماد الکتاب و از استادان بنام در خوشنویسی و نسخ نویسی ایرانی است.

زندگی‌نامه علی اکبر کاوه
علی اکبر کاوه حقیقی در سال ۱۲۷۳ در شیراز به دنیا آمد. او فرزند میرزا علی محمدخان شیرازی یکی از شاگردان عمادالکتاب و از استادان بنام در خوشنویسی و نستعلیق‌نویسی ایرانی است. چون از کودکی عشق و علاقه وافری به هنر خوشنویسی داشت، هر قطعه از خطوط استادان که به دستش می‌افتاد، از روی آن مشق و تمرین می‌کرد.

پدرش به محض آگاهی از عشق او به خوشنویسی، وی را نزد استادان زمان گذاشت تا به تکمیل هنر خود بپردازد. سرانجام به مکتب آخرین استاد ارجمند خود «میرزا محمد حسین» (عماد الکتاب) راه یافت و از محضر او بهره فراوان برد و از بهترین شاگردان او شد. مرتبه هنر استاد کاوه تا به آن درجه رسید که مرحوم محمدتقی بهار (ملک الشعرا) در نامه‌ای وی را «میرعماد عصر» لقب داده‌است.

نقطه عطف زندگی هنری استاد کاوه را باید در آشنایی با استاد عالیقدرش و بهره‌وری از تعالیم عالیه او دانست، دیدار کاوه جوان و مشتاق با عمادالکتاب، مقارن با دوران کمال توانایی و اوج سیر تحول و تکامل هنری عمادالکتاب بود؛ کاوه در چنین احوالی و با اندوخته و تعالیمی که از محضر کاتب همایون و کاتب الخالقان، استادان توانای اواخر دوره قاجار حاصل کرده بود به محضر عمادالکتاب راه یافت.

او در این مرحله از خوشنویسی نیازمند به درک عمیق و تجربه فنی مطلوب از ساختارهای ترکیبی خط نستعلیق بود که بهره‌مندی از برش‌های مطلوب و شیوه شیرین استاد عالی مقام خود عمادالکتاب به دریافتهای تکمیلی خویش، تعادل، لطف و ملاحت بخشید.

اندکی پس از درگذشت عمادالکتاب، جمال خط کاوه به جوهره اصلی وسرشت ذاتی خود میل کرده و به گونه‌ای مستقل چهره می‌نماید. از سال ۱۳۳۰ تا ۱۳۴۰ دوران شکوفائی و اوج قدرت و کمال هنر استاد کاوه است. سرپنجه شاهکار آفرینش، فارغ از تقلید و با اعتماد به خویش و متکی به نفس، قلم سحار را به جولان درمی‌آورد، تا جائی که زبان گویای بنان و جریان سوار مرکب بر کاغذ تحریرش، بیننده آگاه را مجذوب و منقلب می‌کند.

استاد کاوه از سال ۱۲۹۸ به سمت منشی مخصوص در وزارت دارایی به خدمت مشغول شد و پس از چندی بر حسب دعوت یحیی قراگزلو (اعتمادالدوله) وزیر فرهنگ وقت از وزارت دارایی به وزارت فرهنگ منتقل شد و سالهای متمادی در دبیرستانهای تهران از قبیل: دارالفنون، ثروت، سیروس، کالج، شاهدخت، شرف و علمیه به تعلیم خط اشتغال داشت، تا اینکه بازنشسته شد.

شاگردان علی اکبر کاوه
علی‌اکبر کاوه شاگرد استادان بزرگی چون سید حسین تفرشی و محمدحسین عمادالکتاب بود و شاگردان صاحب‌نامی نزد او تعلیم دیدند ازجمله: علی راهجیری، سیف‌الله یزدانی، نصرالله معین (معین الکتاب)، محمد سلحشور، نصرالله افجه‌ای، عباس منظوری، ابوالحسن محصص مستشاری، مهدی کریمی، محمدتقی معمار جعفری، ولی‌الله پروانه، علی ابریشمکار، جهانگیر کوجک‌زاده، ناصر خانلرزاده، سید قوام شفق، مهدی مقدسیان، منصور معالی، یحیی جعفری، یوسف بوذری، جهانگیر نظام العلما، محمد زمان فراست و محمدتقی معمارجعفری.

مانی شیرازی
مانی شیرازی، شاعر و ادیب ایرانی در دوره شاه اسماعیل صفوی می‌زیسته و در اواخر عمر بواسطه دشمنی امیر نجم زرگر به قتل رسیده‌است. از دیوان مانی چند نسخه در کتابخانه ملی و کتابخانه مجلس موجود است. تاریخ وفاتش۹۱۳ یا ۹۱۴ هجری قمری و محل دفن او نیز مقبره الشعرای تبریز است.

دکتر مهدی بیانی او را ازجمله خوشنویسان خط نستعلیق ذکر کرده است که در ابتدا برزگر بود و بعد سپاهی شد و در رکاب شاه اسماعیل اول به مقامات بالایی نایل آمد و در تبریز به قتل رسید و در محله سرخاب این شهر به خاک سپرده شد.

مجید چیزفهم دانشمندیان
مجید چیزفهم دانشمندیان (زاده ۱۳۳۵ - شیراز) رئیس انجمن خوشنویسان شیراز و دارای نشان درجه یک هنری در رشته خوشنویسی است.

زندگی‌نامه  چیزفهم دانشمندیان
مجید چیزفهم دانشمندیان در سال ۱۳۳۵ در شیراز متولد شد. او همزمان با اخذ مدرک دیپلم رشته برق قدرت از هنرستان نمازی شیراز در سال ۱۳۵۱ فراگیری هنر خوشنویسی را نیز نزد استاد حمید دیرین آغاز کرد. او تحصیلات دانشگاهی خود را در در رشته برق قدرت ادامه داد و در سال ۱۳۷۱ از مرکز آموزش عالی فنی مهندسی شهید با هنر شیراز لیسانس گرفت.

چیزفهم دانشمندیان پس از فراگیری خط نستعلیق نزد استاد دیرین در سال ۱۳۶۰ با موافقت او به تدریس و آموزش این خط در شیراز پرداخت. او سپس یادگیری خط ثلث را نزد استادمحمد حسینی موحد در قم به صورت مکاتبه ای ادامه داد و همچنین یادگیری خط نستعلیق را نزد استاد غلامحسین امیرخانی به پایان رساند و در سال ۱۳۹۱ با تأیید شورای ارزشیابی هنری به درجه استادی رسید. او در اسفند ماه همین سال (۱۳۹۱) با موافقت شورای ارزشیابی هنری وزارت فرهنگ و ارشاد اسلامی درجه یک هنری را در رشته خوشنویسی دریافت کرد.

فعالیت‌های چیزفهم دانشمندیان
مجید چیزفهم دانشمندیان از سال ۱۳۶۰ همزمان با تدریس، در انجمن خوشنویسان شیراز به فعالیت اجرایی نیز پرداخت و تا سال ۱۳۷۴ در پست‌های مسئول امور مالی، مسئول واحد آموزش، مسئول واحد فرهنگی و تبلیغات فعالیت کرد.

او در سال ۱۳۷۴ پس از درگذشت استاد حمید دیرین به سمت رئیس انجمن خوشنویسان شیراز منصوب شد. چیزفهم دانشمندیان همچنین مدیر مسئول نشریه تخصصی خوشنویسی «کلک دیرین» و عضو منتخب شورای عالی انجمن خوشنویسان ایران از سال ۱۳۷۵ است.

چیزفهم دانشمندیان توسط مجامع نمایندگان انجمن‌های ایران در سمت‌های نائب رئیس شورای عالی و عضو کمیسیون آموزشی و رئیس کمیسیون فرهنگی و هنری نیز منصوب شده است. او در حالی که رئیس هنرستان شهید دستغیب شیراز بود در سال ۱۳۸۴ بازنشسته شد و از آن سال با تأسیس آموزشگاه هنری سوده و همچنین ریاست انجمن خوشنویسان شیراز به فعالیت فرهنگ و هنری ادامه می‌دهد. چیزفهم دانشمندیان عضو انجمن یاران یکشنبه شیراز است.

آثار  چیزفهم دانشمندیان
آثار هنری مجید چیزفهم دانشمندیان در هنر خوشنویسی تاکنون در نمایشگاه‌های مختلف از جمله نمایشگاه انفرادی خط ثلث در سال ۱۳۶۸ همچنین شرکت در نمایشگاه‌های جمعی تهران، شیراز، اصفهان، کیش، مشهد، ایلام، رشت، بابل، آباده، مُهر و … در سال۱۳۸۳در نمایشگاه آثار هنری شهر پاریس در کشور فرانسه به نمایش گذاشته شده است.

خطوط بسیاری از کتیبه‌ها و آثار هنری مبلمان شهری شهر شیراز از جمله کتیبه آرامگاه حافظ، سنگ قبر عمام، متون سنگ قبر مشاهیر فارس از جمله حسن امداد، نورالدین رضوی سروستانی، علیرضا شاهپور شهبازی، کتیبه سنگی بنیاد قلب فارس، کتیبه آرامگاه خواجوی کرمانی، کتیبه واقع در بیمارستان کوثر شیراز، کتیبه آرامگاه سعدی و … از آثار این هنرمند خوشنویس است.

نگارخانه چیزفهم دانشمندیان
در ۱۹ خرداد ماه ۱۳۹۶ با حضور استاندار فارس نگارخانه ای در مجمتع فرهنگی واقع در کوی زهرا (چهارراه ایثار)، مجید چیزفهم دانشمندیان نام گرفت.

محمد نعمتی
محمد نعمتی (زاده ۱۳۲۳ شیراز) خوشنویس معاصر ایرانی در خط نسخ است. محمد نعمتی در سال ۱۳۲۳ در شیراز متولد شد. عشق او به قرآن و خوشنویسی وی را بر آن داشت تا با مشق از روی آثار خوشنویسان برجسته‌ای چون میرزا احمد نیریزی و محمد شفیع ارسنجانی کتابت نخستین قرآن را در سال ۱۳۴۶ آغاز کند.

وی با کتابت ۱۱ قرآن، صدها تابلو خوشنویسی و صدها کتیبه و زیارتنامه بقاع متبرکه جزء پرکارترین خوشنویسان عصر حاضر است.[نیازمند منبع] قرآن ۳۰ صفحه‌ای (هر جزء یک صفحه)، قرآن ۳۰۰ صفحه‌ای در قطع مربع، قرآن تلفیقی خط نسخ و ثلث از آثار برجسته اوست.

انجمن قرآن نگاران ایران متشکل از شاگردان برجسته وی و جمعی از تذهیب‌کاران شیراز توسط وی تأسیس گردیده‌است. وی که به اعتقاد بسیاری از بزرگان عرصه خوشنویسی احیاگر خط نسخ ایرانی در دوره معاصر به شمار می‌رود هم اکنون عضو شورای تشخیص انجمن خوشنویسان ایران است.

محمد حسین شیرازی
میرزا محمد حسین شیرازی معروف به «کاتب‌السلطان» فرزند حاج محمدحسن شیرازی و مادرش دختر حاجی میرزا محمد تاجر شیرازی است. وی از بهترین خوشنویسان قرن سیزدهم ه ق و ازجمله معدود نستعلیق نویسانی است که خطوط مختلف را از شش دانگ جلی (بسیار درشت) تا کتابت خفی و غبار (بسیار ریز) به خوبی می‌نوشته‌است.

نام وی را فرصت الدوله شیرازی درکتاب اثار عجم در صفحه ۵۴۶ در معرفی خوشنویسان برتر شیراز اورده ٬وبا توجه به درج نامش در این کتاب وتاریخ چاپ سنگی در مطبع ناصری که در سال ۱۲۷۲ خورشیدی نشر یافته می‌توان با در نظر گرفتن زمان نشر این کتاب ونوشته فرصت که اینگونه مینویسد. ( میرزا محمد حسین کاتب السلطان از نستعلیق نویسانست وسال‌ها ساکن تهران ) ٬ از این رو می‌توان با توجه به درج لقب کاتب السلطان در این کتاب تخمین زد که ایشان از اواسط دهه۱۲۶۰ ه ق در دارالخلافه تهران مشغول به کتابت بوده.

او احتمالا حدود سال۱۲۲۰ ه ق در شیراز متولد شده و بنا به نوشته خود درایام جوانی پس از اینکه خطش سرو سامانی یافت در تهران به فعالیت پرداخت وتوسط یکی از خاصان دربار به حضور ناصرالدین شاه رسیده وصفحه‌هایی از مثنوی مولوی را که در حال کتابت بوده به شاه عرضه داشت ٬شاه نیز از هنر وی تمجید و او را به تکمیل ان کتاب مامور می‌کند.

از محمد حسین شیرازی آثاری بین ۱۲۵۱ تا ۱۳۱۶ قمری دیده شده و کتاب‌هایی به خط او،  وی در دربار ناصرالدین شاه دارای قرب و مقام بوده و پس از قتل او به دربار مظفرالدین شاه راه یافت.
یکی از قدیمی‌ترین اثار بر جای مانده از خط ناخنی متعلق به وی محمد حسین شیرازی است که در تاریخ ۱۲۷۹ه ق خلق گردیده و در جلد دوم کتاب (مرقع رنگین)به چاپ رسیده. اصل این اثر در موزه کاخ گلستان نگهداری می‌شود.

نسخه ٔ شش دفتر مثنوی که برای ناصرالدین شاه کتابت کرده یکی از نفیس‌ترین آثار به خط نستعلیق است. وی تا زمان جلوس مظفرالدین شاه نیز از کتّاب سرکاری بوده و در کتابی که به امر مظفرالدین شاه کتابت کرده «کاتب الحضرةالسلطانی، مستوفی دیوان اعلی» رقم کرده‌است.

نسخه کامل از (نگارستان جامی ) با کتابت فاخر نستعلیق با رقم محمد حسین شیرازی سنه ۱۲۷۹ه ق.
کتابت شعر بر روی یکی از درب شاهچراغ که هم‌اکنون در موزه شاهچراغ نگهداری می‌شود. درتاریخ ۱۲۵۱ خورشیدی.
کتیبه سنکی تخت مرمر در کاخ کلستان بخط و امضای او همراه با درج تاریخ۱۲۷۳ه ق.
نسخه کامل(دیوان نور علی شاه) با کتابت فاخر نستعلیق با رقم محمد حسین شیرازی.
آثار او تا تاریخ ۱۳۱۶ نیز دیده شده و پس از آن معلوم نشد تا چه زمانی می‌زیسته‌است.

مرشد خطاط
مرشد خطاط ملقب به عطار یکی از خوشنویسان سرکرده و مشهور شیراز در قرن شانزدهم میلادی/دهم هجری است که از سال ۱۵۲۳م/۹۲۹ه‍. ق تا ۱۵۵۲م/۹۵۹ه‍. ق فعالیت می‌کرده است.
از صفحه پایانی نسخه‌ای از ظفرنامه که زندگی تیمور است در می‌یابیم او در این سال مرده یا پس‌از آن استراحت می‌کرده است این کتاب به خط او آغاز و به خط حسن الشریفی در سال ۱۵۲۲م/۹۲۸ه‍. ق به‌پایان رسیده است.

مرشد خطاط در سال ۱۵۴۵م/۹۵۱ه‍. ق مشغول نوشتن نسخه خطی قطوری از کتاب عجایب المخلوقات قزوینی می‌شود که اکنون در کتابخانه چستربتی در انگلستان نگهداری می‌شود.

حسین مشکین‌قلم
میرزا محمدحسین مشکین‌قلم اصفهانی (۱۸۲۶-۱۹۱۲) مشهور به مِشکین‌قلم و ملقب به میرعماد ثانی، ادیب، نقاش، شاعر، خوش‌نویس ایرانی، مُنشی بهاءالله و یکی از ۱۹ حواری اولیه بهاءالله بود.

وی دارای مهارت در رسم اشکال مختلف خط بود و آوازهٔ او در رابطه با خط و عرفان در دربار ایران و عثمانی زبان‌زد بود. وی به سبکِ خاص ترسیم پرندگان و چهرهٔ انسان با حروف علاقه خاصی داشت.

مِشکین‌قلم کاتب طرح اصلی نام یابهاءالابهی به معنای «ای روشن‌ترین روشنایی‌ها» است که بر باور بهائیان، اسم اعظم و از مهم‌ترین نشانه‌های بهائی است. میرزا حسین مشکین‌قلم در ۶ دسامبر ۱۹۱۲ میلادی در عکا درگذشت.

حسین مشکین‌قلم در دربار قاجار
میرزا محمدحسین اصفهانی تا پیش از گرویدن به آئین بهائی، در دربار ناصرالدین‌شاه قاجار مقام کتابت داشت و به امر شاه به نام «مِشکین‌قلم» ملقب شده بود. وی مدتی نیز در تبریز معلم خط مظفرالدین میرزا، ولیعهد ناصرالدین‌شاه و پنجمین پادشاه ایران از دودمان قاجار بود.

گرویدن حسین مشکین‌قلم به دیانت بهائی
حسین مشکین‌قلم در سفری به اصفهان بهائی شد. وی سپس برای دیدار با بهاءالله به ادرنه رفت و از آن پس تا پایان عمر به تبلیغ و ترویج آئین بهائی مشغول شد. وی به مدت ۹ سال به فاماگوستا درقبرس تبعید شد و نهایتاً در سال ۱۸۷۸ میلادی پس از حدود ۱۹ سال، موفق شد تا قبرس را به مقصد عکا ترک کند.

حسن مکارمی
حسن مکارمی روانکاو، خطاط، نقاش و مدافع حقوق بشر ایرانی است. همچنین او در کرسی خدمات راهبردی برای نوسازی سازمان‌های بزرگ در دانشگاه سوربن مشاور و پژوهشگر است.

زندگی‌نامه حسن مکارمی
حسن مکارمی در شیراز به سال ۱۳۲۹ به دنیا آمد. تحصیلاتش را در پلی تکنیک تهران، دانشگاه شیراز، در ایران و دانشگاه کامپین، مدرسه مهندسی سانترال پاریس، دانشکده پزشکی پاریس هفت، و مرکز مطالعات استراتژی و دیپلماسی پاریس در فرانسه گذرانده‌است. دکتر حسن مکارمی از سال ۱۳۶۱ در فرانسه زندگی می‌کند.

وی تاکنون بیش از بیست و پنج نمایشگاه نقاشی و خوشنویسی از کارهایش در فرانسه یونسکو، روسیه نمایشگاه جهانی خوشنویسی مدرن، کوبا، مراکش و آمریکا بر پاساخته‌است. مکارمی همچنین مقالات گوناگونی در نشریات ایرانی و فرانسوی به چاپ رسانده‌است. از او تا کنون هشت کتاب به زبان فارسی، چهار کتاب به زبان فرانسه، دو کتاب به زبان‌های فارسی و فرانسه و یک کتاب ترجمه از فرانسه به فارسی چاپ شده‌است.

آثار حسن مکارمی

عناوین کتاب‌های منتشر شده دکتر حسن مکارمی به زبان فارسی:
دفتر خاطرات ۱۹۹۰ فرانسه
جغرافیای بازار وکیل، نشر گردون آلمان ۲۰۰۶
دگر شنیدن گذاشته‌ها نشر گردون آلمان ۲۰۰۷
پیانو با چهار دست، مجموعه شعر با مینا راد، ۲۰۰۸ نشر گردون آلمان
نگرشی دیگر بر راز حافظ، انتشارات اچ اند اس مدیا، لندن، ۱۳۹۲
نگاهی راهبردی به دوران سبز، انتشارات اچ اند اس مدیا، لندن، ۱۳۹۲
چند نگاه راهبردی به آینده ایران، انتشارات اچ اند اس مدیا، لندن، ۱۳۹۳
نگاهی دیگر به سرزمین فرهنگی ایران، انتشارات اچ اند اس مدیا، لندن، ۱۳۹۴

عناوین کتاب‌های منتشر شده دو زبانه دکتر حسن مکارمی:
پیانو با چهار دست، انتشارات آرماتان، پاریس
این باغ را هوا تویی، انتشارات آرماتان، پاریس
عناوین کتاب‌های ترجمه کرده دکتر حسن مکارمی: تلویزیون، نوشته ژاک لاکان، انتشارات رخداد نو، تهران ۱۳۹۳

عناوین کتاب‌های منتشر شده دکتر حسن مکارمی به زبان‌هایی غیر از فارسی:
Hafez par Hafez, Harmattan PARIS
 Regarde croise sur la calligraphie Paris
 Mutation Culturelle vol I Paris
Mutation Culturelle vol II Paris

نمایشگاه‌های دکتر حسن مکارمی
۱) فرانسه؛ لیموژ، ۱۹۹۶، زمین آسمانی، من آسمانی
۲) فرانسه؛ پاریس، ۱۹۹۷، نور و جایگاه
۳) فرانسه؛ لیموژ، ۱۹۹۸، جای پای زمان در خوشنویسی فارسی
۴) فرانسه؛ لیموژ، ۱۹۹۹، عشق و یگانگی
۵) فرانسه؛ پاریس، ۱۹۹۹، زمین خود فرشته ایست، همچون گل
۶) فرانسه؛ لیموژ، ۲۰۰۰، فرهنگ مکان زیست انعکاسی از طبیعت.
۷) فرانسه؛ پاریس، خوشنویسی
۸) فرانسه؛ پومپادور، ۲۰۰۲، در میانه نماد و نشان
۹) فرانسه؛ لیموژ، ۲۰۰۲، در میانه نماد و نشان
۱۰) فرانسه؛ لیموژ، ۲۰۰۳، فراتر از بدن، مرزهایی نادیدنی
۱۱) فرانسه؛ تارب، ۲۰۰۴، فراتر از بدن
۱۲) فرانسه؛ پاریس، ۲۰۰۴، بشقاب‌ها
۱۳) فرانسه؛ پاریس، ۲۰۰۵، هنر پیش ز تاریخ و حقوق بشر
۱۴) فرانسه؛ پاریس ۲۰۰۶، مسیر طی شده
۱۵) فرانسه؛ پاریس، ۲۰۰۸، منطق الطیر
۱۶) فرانسه؛ پاریس، ۲۰۰۹، یونسکو
۱۷) فرانسه؛ مالکوف، ۲۰۱۰ مسیر طی شده
۱۸) روسیه؛ نووگرود، ۲۰۱۰، دومین نمایشگاه جهانی خوشنویسی
۱۹) فرانسه؛ پاریس، ۲۰۱۰، کمپوزیسیون چینی، خوشنویسی فارسی
۲۰) فرانسه؛ پاریس، ۲۰۱۲، مسیر
۲۱) فرانسه؛ پاریس، ۲۰۱۲، گالری خانه کادر محله ۱۶
۲۲) کوبا؛ هاوانا، ۲۰۱۲، من نه منم
۲۳) مراکش؛ فاس فستیوال موسیقی مقدس، من نه منم
۲۴) فرانسه؛ پاریس، ۲۰۱۳، گالری نیکلا فلامن جمعی
۲۵) روسیه؛ سنت پترسبورگ، ۲۰۱۳، کتابخانه ملی نمایشگاه دسته جمعی

منعم‌الدین اوحدی 
منعم‌الدین محمد حسینی اوحدی یکی از فعال‌ترین خوشنویسان شهر شیراز در قرن دهم هجری (شانزدهم میلادی) بود. از کارهای اولیه بدست آمده از او نسخهٔ خطی نظامی گنجوی می‌باشد که در ۹۰۹ ه‍.ق (۱۵۰۴ م) نوشته شده و اکنون در کتابخانه بادلین است.

نسخه‌ای از دیوان حافظ به خط او در مدرسه سپهسالار تهران موجود است که در تاریخ ۹۱۷ ه‍. ق نوشته شده و نسخه‌ای دیگر از همین کتاب به رقم او و به تاریخ ۹۲۳ قمری (۱۵۱۷ م) در کتابخانه کنگره نگهداری می‌شود.

میرزا فتحعلی حجاب
میرزا فتحعلی شیرازی معروف به حجاب شیرازی فرزند آقا محمدجعفر شیرازی از خوشنویسان و نستعلیق‌نویسان و حکاکان زبردست قرن سیزدهم هجری بود. او مردی باکمال، ادیب، هنرمند و شاعر بوده، در شعر «حجاب» تخلص می‌کرد و در خوشنویسی «فتحعلی» رقم می‌کرده است.

میرزا فتحعلی حجاب شیرازی از نستعلیق‌نویسان طراز اول دوره قاجار بود. در شیراز متولد شد و نزد میرزا کوچک وصال شاگردی کرد و کمال و اخلاق و هنر و دانش آموخت . حجاب شعر هم می سرود و از او دیوانی در شش هزار بیت باقی است .

میرزا فتحعلی حجاب شش قلم نستعلیق را کامل می‌نوشت و خطش چنان استادانه بود که گاه با میرعماد اشتباه می‌گرفتند. به همین دلیل بعدها خود در شیوه‌اش تغییراتی به‌وجود آورد. منظور از شش قلم نستعلیق یا شش دانگ، اندازهٔ سطح مقطع قلم است که از ریزترین تا درشت‌ترین اندازه تراشیده می‌شود.

ریزترین اندازه را در سطح مقطع قلم خوشنویسی، غبار گویند و اندازه‌های بعدی تا درشت‌ترین قلم به ترتیب عبارتند از: کتابت خفی، کتابت، قلم (دانگ) سرفصلی، قلم (دانگ) مشقه، قلم (دانگ) جلی.

عمر حجاب چندان طولانی نبود و گویا به پنجاه نرسید. او در سال ۱۲۶۹ ه.ق در شیراز بدرود حیات گفت و در حرم شاهچراغ به خاک سپرده شد.

از آثار میرزا فتحعلی حجاب شیرازی می‌توان این نمونه‌ها را برشمرد: یک نسخه شش دفتر مثنوی مولوی متعلق به کاخ موزهٔ گلستان؛ یک نسخه لوایح جامی و تاریخ معجم در همان کتابخانه؛ تعداد ده اثر در موزه اسناد وکتابخانه ملی شیراز؛ یک جلد کتاب در موزه هنرهای اسلامی تهران.

میرزا محمدحسین ناصر شیرازی
میرزا محمدحسین ناصر شیرازی از خوشنویسان ایران در زمان ناصرالدین شاه بوده و در نستعلیق تسلط داشته است.

میرزا محمود وصال
محمود شیرازی (۱۲۳۴–۱۲۷۴ه‍. ق/۱۸۱۹–۱۸۵۸م) معروف به میرزا محمود وصال و محمود حکیم فرزند میرزا کوچک وصال (وصال شیرازی)، خوشنویس، طبیب و شاعر ایرانی در قرن سیزدهم بود. او از مشاهیر شهر شیراز به شمار می‌رود. افزون بر پدر، پنج برادر او نیز از خوشنویسان و شاعران صاحب‌نام سده سیزدهم هجری هستند. میرزا محمود حکیم در خوشنویسی خط نستعلیق صاحب‌نام است. او متخلص به «حکیم» بود و از او دیوان شعری باقی است.

زندگی میرزا محمود وصال
میرزا محمود فرزند دوم وصال شیرازی است و در سال ۱۲۳۴ ه‍. ق در شیراز به دنیا آمد.[۳] او در جوانی زیر نظر پدر کسب کمالات کرد و در فنون ادبی مهارت یافت و به تحصیل علم پرداخت. محمود در شاعری پیرو ناصرخسرو و سنایی بود.

 در ابتدا میرزا محمود طوبی تخلص داشت و چون به آموختن حکمت الهی و طب یونانی پرداخت، حکیم تخلص کرد. او به رحمت علیشاه شیرازی (حاج زین العابدین قزوینی شیرازی قطب سلسله دراویش نعمت‌اللهی قبل از مونس‌علی‌شاه ذوالریاستین) دست ارادت داد و به سیر و سلوک پرداخت و رحمت علیشاه او را به دامادی خود برگزید.

حکیم در زمان سلطنت محمدشاه قاجار به تهران آمد و مدتی با رضاقلیخان هدایت، مؤلف مجمع الفصحا، دوستی و همنشینی داشت. سپس به زادگاه خود شیراز برگشت و در سال ۱۲۶۶ قمری با احمد وقار، برادر بزرگترش، به هندوستان سفر کرد و در آنجا «دیوان حافظ» را به خط خود نوشت که یک سال بعد در بمبئی به چاپ رسید و پس از چندی به شیراز بازگشت.

درگذشت میرزا محمود وصال
محمود حکیم در سال ۱۲۷۴ و در چهل سالگی بر اثر بیماری وبا در شیراز درگذشت و در مزار شاهچراغ، نزدیک به آرامگاه پدر خود، به خاک سپرده شد.

آثار میرزا محمود وصال
از وی «دیوان» اشعاری به‌جای مانده است.

برخی از آثار خوشنویسی میرزا محمود وصال عبارتند از:
یک نسخه دورهٔ کامل "روضهٔ الصفاً در یک مجلد؛ به قلم کتابت خفی عالی و با رقم: "... اناالعبدالمذنب محمود حکیم ابن مرحوم مغفور میرزا محمدشفیع متخلص به وصال شیرازی ... سنه هزار و دویست و شصت و شش"
یک نسخه "طریق التحقیق"، به قلم کتابت خوش، با رقم"اناالعبد حکیم بن وصال ۱۲۶۹"؛
یک مرقع "مناجات" خواجه عبدالله انصاری، به قلم نیم دودانگ خوش، با رقم: "العبدالمذنب حکیم بن وصال ... حرره فی سنه ۱۲۷۰"
آثار دیگری از وی دکتر بیانی در "احوال و آثار خوشنویسان" ذکر کرده است.

یزدانی شیرازی
عبدالوهاب (درگذشت:۱۳۲۸ ه‍. ق) معروف به یزدانی کوچکترین فرزند وصال شیرازی است که هم خوشنویس بوده، هم به فنون آشنا و هم به فارسی و عربی شعر می‌گفته است.

آثار یزدانی شیرازی
خط او بر کتیبه‌های مقبره شاه چراغ در شیراز و نیز حرم علی بن موسی‌الرضا در مشهد موجود است. دیوان او مشتمل بر هزار و پانصد بیت است. افزون بر پدر، پنج برادر او نیز از خوشنویسان و شاعران صاحب‌نام سده سیزدهم هجری هستند.

عبدالوهاب یزدانی در خوشنویسی خط نستعلیق صاحب‌نام شده است. وی در ۱۳۲۸ ه‍. ق درگذشت و نزد برادرش فرهنگ به‌خاک سپرده شد. او پدر علی روحانی وصال شیرازی است.

استاد علی شیرازی
متولد 1339 شمسی در شیراز است. آموزش خوشنویسی را از 1354 نزد آقای نصر الله معین اصفهانی آغاز و پس از دریافت گواهینامه ممتاز از انجمن خوشنویسان ایران، در محضر استاد غلامحسین امیرخانی، استاد ارشد انجمن خوشنویسان، به صورت حضوری و مکاتبه ای آموزش های تکمیلی را دریافت کرد.

سپس مدتی در پست  ریاست انجمن خوشنویسان استان اصفهان فعالیت کرد و پس از مهاجرت به تهران در 1367 به عضویت شورای عالی انجمن خوشنویسان ایران درآمد.

او در سال 1378 موفق به دریافت گواهینامه استادی از انجمن خوشنویسان ایران گردید و موفقیت های بی شماری را کسب کرد که از آن جمله اند :
برگزاری 10 دوره کلاس های فوق ممتاز خوشنویسی در آتلیه شخصی، فرهنگسرای هنر، انجمن خوشنویسان ایران و خانه هنرمندان ایران
 برگزاری 19 نمایشگاه انفرادی خوشنویسی در داخل و خارج از کشور
برگزاری بیش از 10 سخنرانی، جلسات پرسش و پاسخ و کلاس های کارگاهی
 انتشار چندین مجموعه از آثار هنری شامل : 
مجموعه «قاصدک» ؛ نقاشی_خط با وفاداری به خط نستعلیق
مجموعه «دفتر دانایی» ؛ گزیده اشعار فردوسی
برگزیده آثار ؛ ناشر سازمان فرهنگ و ارتباطات                                 
ارتباطات نون والقلم ؛ ناشر سازمان فرهنگ و
وی تاکنون موفق به دریافت جوایزی در زمینه خوشنویسی شده است که عبارت اند از :
جایزه  اول خوشنویسی کشوری 1364 
جایزه  اول خوشنویسی کشوری 1365
از نفرات برگزیده اول در جشنواره خوشنویسی جهان اسلام 1376 

آثار استاد علی شیرازی در موزه های ایران و جهان عبارت اند از : 
100   اثر خوشنویسی با قلم کتیبه در موزه امام علی (ع)
45 اثر خوشنویسی اهدایی به پادشاهان و روسای کشورهای عضو کنفرانس سران اسلامی به سفارش محمد خاتمی ریاست جمهوری در هشتمین اجلاس سران در 1376، تهران
آثاری در  وزارت فرهنگ و ارشاد اسلامی ایران
آثاری در مجموعه شاعر و ادیب عرب، محمد المر، در امارات متحده عربی 
آثاری در مجموعه العویس، دبی
آثاری در مجموعه دکتر انور قرقاش، دبی
آثاری در مجموعه آقای جمعه الماجد، دبی
آثاری در موزه شارجه       
آثاری در موزه قطر(دوحه)
آثاری در مجموعه آقای حسن بن علی آل ثانی، قطر                                                                         
آثاری در مجموعه دکتر محفوظی.
آثاری در موزه قرآن تهران
اجرای workshopدر کشورهای کویت­_قطر_امارات_یونان_تاجیکستان_مراکش
نمایشگاه با حضرت استاد امیر خانی استاد ارشد انجمن خوشنویسان ایران در گالری لازار1386.
نمایشگاه موزه هنرهای معاصر اصفهان1386.
برنده جایزه نخست در جشنواره جهانی امارات( شارجه) 1387
برگزاری نمایشگاه مشترک با استاد مجتبی ملک زاده و استاد سید رضا بنی رضی در نگارخانه رضوان مشهد.
اجرای مشترک workshop با خانم پرفسور کیوکو حوریئه و چهار خوشنویس دیگر ژاپنی در موزه امام علی با سخنرانی استاد امیر خانی و سفیر کبیر ژاپن در ایران 1387. 
برنده اول خط نستعلیق سنتی در جشنواره بین المللی شارجه امارات متحده عربی .بهار 1387.
برگزاری نمایشگاه خوشنویسی در شهر سمنان به همراه مراسم بزرگداشت که توسط انجمن خوشنویسان سمنان-اداره کل فرهنگ و ارشاد اسلامی سمنان -دانشکده
هنر دانشگاه سمنان و شرکت مبلغان فردای سبز در تاریخ 1387/3/30 برگزار گردی

منابع:
استادان خط نستعلیق در اصفهان
فضایلی، حبیب‌الله. اطلس خط. انتشارات مشعل اصفهان. چاپ دوم، اصفهان۱۳۶۲ش
عنایت الله شکیباپور (۱۳۴۸)، اطلاعات عمومی، کتابفروشی اشراقی، ص. ۵۵
فضایلی، حبیب‌الله. اطلس خط. انتشارات مشعل اصفهان. چاپ دوم، اصفهان۱۳۶۲ش.
یساولی، جواد. پیدایش و سیر تحول هنر خط. انتشارت یساولی، چاپ دوم ۱۳۶۰ش
شکیباپور، عنایت‌الله. اطلاعات عمومی. چاپ هفتم، کتابفروشی اشراقی، ۱۳۴۸ش ص ۵۴
حمیدرضا قلیچ خانی، پایگاه اطلاع رسانی خوشنویسی ایران
فضایلی، حبیب‌الله. اطلس خط. انتشارات مشعل اصفهان. چاپ دوم، اصفهان۱۳۶۲ش ص ۵۶۱ و ۵۷۰
«با هنرمندان شیراز - استاد محمدعلی پرواز» هفته نامه اجتماعی، اقتصادی، خبری و ورزشی استان فارس (پارسه)، ۱۵ تیر ۱۳۹۹، سال نهم، شماره ۱۸۳ و ۱۸۴، ص ۴.
منشی قمی، قاضی احمد. گلستان هنر. تصحیح احمد سهیلی خوانساری ۱۳۵۰ . انتشارات منوچهری. ۱۳۸۳
فضایلی، حبیب‌الله. اطلس خط. انتشارات مشعل اصفهان. چاپ دوم، اصفهان۱۳۶۲ش.
میر، محمد تقی (۱۳۶۸)، بزرگان نامی پارس، جلد اول، شیراز: انتشارات دانشگاه شیراز
بیانی، مهدی. احوال و آثار خوشنویسان. انتشارات علمی، تهران چاپ دوم ۱۳۶۳ش ج ۱ ص ۱۲۶ و ۱۲۷
پیدایش و سیر تحول هنر خط، انتشارت یساولی، چاپ دوم ۱۳۶۰ ص ۱۷۱
فضایلی، حبیب‌الله. اطلس خط. انتشارات مشعل اصفهان. چاپ دوم، اصفهان۱۳۶۲ش.
عنایت الله شکیباپور (۱۳۴۸)، اطلاعات عمومی، کتابفروشی اشراقی، ص. ۵۵ و ۵۴
خوش‌نویسی معاصر، شکوفاترین دوران خوش‌نویسی ایران است، فصلنامه رسالت، مهر ۱۳۷۳، ص ۷–۵.
زندگینامه حمید دیرین به قلم غلامحسین امیرخانی، نشریه کلک دیرین، خرداد ۱۳۷۸، شماره ۱، سال اول، ص پشت جلد.
نظمی تبریزی، علی (۱۹۷۶). دویست سخنور؛ تذکرةالشعرای منظوم و منثور. تابش. ص. ۴۰۵.
هدایت، رضاقلی‌خان. مجمع الفصحاء. ج. ششم. ص. ۱۰۱۷.
خیامپور، عبدالرسول (زمستان ۱۳۶۸). فرهنگ سخنوران. ج. دوم. طلایه. ص. ۵۶۷.
بیانی، مهدی. احوال و آثار خوشنویسان. انتشارات علمی. چاپ دوم. تهران ۱۳۶۳ش ص ۷۵۵–۷۶۲
یساولی، جواد. پیدایش و سیر تحول هنر خط. انتشارت یساولی، چاپ دوم ۱۳۶۰ش. ص ۱۶۸ و ۱۷۱(به نقل از دکتر بیانی)
فضایلی، حبیب‌الله. اطلس خط. انتشارات مشعل اصفهان. چاپ دوم، اصفهان۱۳۶۲ش. ص ۳۵۶–۳۵۸ و ۳۵۹
شکیباپور، عنایت‌الله. اطلاعات عمومی. چاپ هفتم، کتابفروشی اشراقی، ۱۳۴۸ش
قدسی، منوچهر. صحیفی شیرازی خوشنویس هنرمند عهد صفویه. هنر و مردم سال ۱۳۵۱ شماره ۱۱۴ ص ۳۵–۳۸
قلیچ‌خانی، حمیدرضا (۲۷ خرداد ۱۳۸۹)
قلیچ‌خانی، حمیدرضا (۲۷ خرداد ۱۳۸۹).«فهرست خوشنویسان دوران قاجار تا معاصر». پایگاه اطلاع‌رسانی خوشنویسی ایران.
اثار عجم( فرصت الدوله شیرازی ) چاپ سنگی سال ۱۲۷۲
جلد دوم (مرقع رنگین)
گری، بازیل- نقاشی ایران- انتشارات عصرجدید- ترجمه شروه، عربعلی- تهران ۱۳۶۹ - ص ۱۳۴
نشریه خوشه‌هایی از خرمن ادب و هنر، شماره ۱، ۱۹۹۰ م
حسن مکارمی حافظ با حافظ ؛ نگاهی دیگر بر شاعر بزرگ شعر پارسی ؛ انتشارات هارمتان پاریس ٢٠١٢
کتاب مرجع جلد دوم جهش فرهنگی ، اداره پرورش اسب وزارت کشاورزی فرانسه حسن مکارمی
فضایلی، حبیب‌الله. اطلس خط. انتشارات مشعل اصفهان. چاپ دوم، اصفهان ۱۳۶۲ش. ص ۵۶۷
شکیباپور، عنایت‌الله. اطلاعات عمومی. چاپ هفتم، کتابفروشی اشراقی، ۱۳۴۸ش. ص ۵۵
کتاب اثار عجم نوشته فرصت الدوله شیرازی چاپ اول ۱۲۷۲ خورشیدی ش. ص۵۴۴
بیانی، مهدی. احوال و آثار خوشنویسان. تهران ۱۳۶۳ش ص ۴۱۹
پیدایش و سیر تحول هنر خط، انتشارت یساولی، چاپ دوم ۱۳۶۰ ص ۱۶۷
عنایت الله شکیباپور (۱۳۴۸)، اطلاعات عمومی، کتابفروشی اشراقی، ص. ۵۵


در پایان:
جا دارد که از دلسوزی، همراهی و توجه اساتید معظم، متعهد، متدین و مجاهدِ خود در کسوت شاگردی، از زحمات ارزشمند استاد مسعود نجابتی و عبدالرسول یاقوتی، سید حسن موسی زاده، ناصر طاووسی و ابوالفضل خزائی تقدیر و تشکر نمایم.

شاگرد شما، ابوالفضل رنجبران

© کلیه حقوق متعلق به صاحب اثر و پرتال فرهنگی راسخون است. استفاده از مطالب و آثار فقط با ذکر منبع بلامانع است.